کتاب طوطی

درباره کتاب طوطی

یکی از رمان‌های شناخته‌شده و بحث‌برانگیز ادبیات داستانی معاصر ایران است. این اثر نخستین رمان زکریا هاشمی محسوب می‌شود و نخستین بار در سال ۱۳۴۸ منتشر شده است. منابع موجود، ناشر چاپ نخست را بنگاه مطبوعاتی هدف ذکر کرده‌اند.

زکریا هاشمی در «طوطی» تصویری از بخش‌هایی از زندگی شهری و حاشیه‌های جامعه تهران در دوره پیش از انقلاب ارائه می‌کند. فضای داستان با زندگی شخصیت‌هایی مانند هاشم، بهروز و طوطی شکل می‌گیرد و نویسنده از خلال روابط آنها، فقر، خشونت، رفاقت، تنهایی و مناسبات اجتماعی محیط پیرامون شخصیت‌ها را به تصویر می‌کشد.

یکی از شخصیت‌های مهم داستان، هاشم است؛ شخصیتی عصیانگر و خشن که در محیطی پرتنش زندگی می‌کند. رفاقت او با بهروز و رفت‌وآمدهایشان در خیابان‌های تهران و شهرنو، بخش مهمی از فضای رمان را شکل می‌دهد. در سوی دیگر، شخصیت طوطی قرار دارد که یکی از زنان شهرنو است و رابطه عاطفی او با هاشم، لایه دیگری به داستان اضافه می‌کند. این روابط در کنار درگیری‌ها و خشونت‌های موجود در داستان، تصویری تلخ و واقع‌گرایانه از زندگی شخصیت‌های رمان به وجود می‌آورد.

«طوطی» از نظر سبک و فضای داستانی، رمانی شهری و واقع‌گرا است و در برخی بررسی‌های ادبی، گرایش‌های ناتورالیستی در آن مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده به جای فاصله گرفتن از بخش‌های خشن و ناخوشایند زندگی شخصیت‌هایش، آنها را با زبانی صریح و بی‌پرده روایت می‌کند. همین ویژگی باعث شده این رمان در تاریخ ادبیات داستانی معاصر ایران جایگاهی متفاوت داشته باشد.

این رمان به دلیل پرداختن صریح به روابط جنسی و فضای شهرنو، از آثار بحث‌برانگیز ادبیات معاصر ایران به شمار می‌رود و پس از انقلاب امکان انتشار مجدد آن در ایران فراهم نشد. برخی منابع نیز «طوطی» را از نخستین نمونه‌های رمان اروتیک در ادبیات مدرن ایران دانسته‌اند.

زکریا هاشمی بعدها بر اساس همین رمان فیلمی با عنوان «طوطی» ساخت و در آن نیز به ایفای نقش پرداخت. این فیلم در سال ۱۳۵۷ ساخته شد اما اجازه اکران عمومی پیدا نکرد. ارتباط میان رمان و فیلم، اهمیت «طوطی» را در کارنامه ادبی و سینمایی هاشمی بیشتر می‌کند.